
Mantık devreleri belirli şartlara sahip olan bir probleme çözüm bulabilmek için gerekli karar verme işlemini yapar. Mantık işlemlerini yapabilmek için kapı adı verilen üç temel mantık devreleri kullanılır. Bunlar Ve (and) kapısı, Veya(or) kapısı ve evirici (inverter) devreleridir. Bu üç temel kapı devresi değişik şekillerde bir arada kullanılarak Ve değil (Nand), Veya değil (Nor), Ayrıcalıklı veya (Excelusive-or) ve ayrıcalıklı veya değil (Exclusive-Nor) kapı devreleri elde edilir. Şimdi sırayla bu devreleri inceleyelim.
KAPI DEVRELERİNİN SEMBOL VE DOĞRULUK TABLOSU
|
KAPILAR |
AND VE |
OR VEYA |
NOT DEĞİL |
NAND VE DEĞİL |
NOR VEYA DEĞİL |
EXCLUSİVE OR(özel veya) |
EXCLUSİVE NOR(özel veya değil) |
|||||||||||||
| SEMBOL |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
DOĞRULUK
TABLOLAR ı |
A | B | C | A | B | C | A | B | A | B | C | A | B | C | A | B | C | A | B | C |
| 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | |
| 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 | |
| 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 |
|
|
1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | |
| 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
|
|
1 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 1 | 1 | |
VE KAPISI (AND GATE):

Bu temel devrenin iki veya daha çok girişli ve bir tek çıkışı vardır. Girişlerin her biri iki durumdan birinde (1 veya 0) bulunabilir. Ancak bütün girişler 1 mantık seviyesinde olduğu takdirde devrenin çıkışı 1 mantık seviyesinde olur. Devrenin mantıksal çalışmasına bir örnek Şekil 1a da gösterilmektedir. Bir batarya 3 adet seri anahtarı üzerinden Y lambasını beslemektedir. Anahtarların ON durumuna (1) , OFF durumuna (0) mantık seviyesi diyelim. Burada ancak üç anahtar da ON (1) olduğu takdirde lamba yanacaktır. Anahtardan bir tanesinin OFF (0) olması lambanın sönmesine (yani 0 mantık seviyesine alınmasına) neden olacaktır. Üç anahtarında değişik pozisyonlarını bir tablo halinde gösterecek olursak ukarıdaki gerçeklik tablosu elde edilir. VE kapısının sembolü yukarıda gösterilmiştir VE kapısının gerçeklik tablosunu akılda tutmak için tek şeyi bilmek yeterlidir, herhangi bir 0 girişi, çıkışı 0 yapar.
VEYA KAPISI (OR GATE)
Bu temel kapı elemanının da iki ve daha fazla girişi ve bir tek çıkışı vardır . Girişler 1 veya 0 olabilirler. Bu devre , girişlerinden herhangi birisi 1 durumunda olduğu zaman çıkışı 1 olacak şekilde düzenlenir. VEYA kapısının eşdeğer devresi yukarıda görülmektedir Bir batarya birbirine paralel 3 anahtar üzerinden Y lambasını beslemektedir. Bu anahtarlar lambanın 3 girişidir lambanın verdiği ışık da devrenin çıkışını temsiletmektedir. Eğer Ve kapısında olduğu gibi anahtarların OFF durumunu 0, ON durumunu 1 olarak kabul edersek , anahtarların çeşitli pozisyonlarına göre çıkış mantık seviyesini bir tablo halinde gösterebiliriz. VEYA kapısının gerçeklik tablosu ve sembolü yujkarıda gösterilmiştir. OR kapısı devrelerde girişlerden en az birinin 1 durumunda olup olmadığını kontrol etmek için kullanılır. Gerçeklik tablosunu akılda tutmak için tek şeyi bilmek yeterlidir, herhangi bir 1 girişi, çıkışı 1 yapar.
EVİRİCİ :
Bu temel kapı elemanının bir girişi ve bir çıkışı vardır ve bu devre daima çıkışı girişine ters olacak şekilde düzenlenmiştir. Şekil 3a'daki devreyi göz önüne alacak olursak , anahtar OFF (0) olduğu zaman lamba yanar, (1 olur). Aksi halde anahtar ON (1) iken lamba kısa devre olarak söner ve çıkış 0 olur. Eviricinin gerçeklik tablosu ve sembolü Şekil 1b ve c'de gösterilmiştir. İnverter kapı devresinin giriş ve çıkışlarında genellikle küçük bir yuvarlak işaret olur Örneğin : Nand, Nor, Ek-Nor gibi.
VE DEĞİL KAPISI (NAND GATE) :
Bir VE kapısı ile Eviricinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Anahtarların tümü kapanmadığı (hepsi 1 olmadığı) sürece lamba yanar (1). Başka bir deyişle anahtarlardan birinin OFF olması lambanın yanmasına (1 olmasına) neden olur. NAND kapısının gerçeklik tablosunun unutulmaması için bilinecek tek şey , herhangi bir 0 girişi, çıkışı 1 yapar. Girişler diğer devrelerde olduğu gibi ikiden fazla ve çıkış bir tanedir. NAND gate sembolünde eviricinin çıkışa konulduğuna ve inverter sembolündeki üçgenin kullanılmayıp sadece yuvarlağın kullanıldığına dikkat ediniz.
VEYA DEĞİL KAPISI (NAND GATE) :
Birden fazla girişi ve tek çıkışı olan devredir. Bir inverter ve OR kapısından meydana gelmiştir. Bu temel kapı elemanlarının eşdeğer devresi yukarıdaki şekilde verimiştir. Anahtarlardan herhangi birisi ON durumunda olur ise lamba söner yani çıkış sıfır (0) olur . Gerçeklik tablosu ve sembolü yukarıdaki şekide verilmiştir. Gerçeklik tablosunun unutulmaması gereken tarafı herhangi bir(1) geldiği zaman çıkış (0) sifir olur.
ex-or